niedziela, 4 maja 2014

Kościół w Lubominie

Lubomino... Warmia północna... kościół parafialny p.w. św. Katarzyny.
Wieś dwukrotnie lokowana przez biskupa Eberharda z Nysy (tego samego co lokował Lidzbark Warmiński) w roku 1308 i 1320. W drugim dokumencie wspominany był już kościół parafialny p.w. św. Katarzyny, a proboszcz z Lubomina wzmiankowany był w 1316 roku. Pierwsza budowla była zapewne drewniana, którą zastąpiono obecną wzniesioną w latach około 1340 - 1370. Wieża wzniesiona była wówczas tylko w dolnej kondygnacji. Nadbudowaną ją w dwóch etapach: przed połową XV wieku oraz około roku 1480.  W 1807 roku kościół strawił pożar, ocalały jedynie mury obwodowe. Odbudowano go w latach następnych,  konsekrowany został w roku 1875 przez biskupa Filipa Krementza. W 1922 roku świątynia doczekała się gruntownego odnowienia.









Ten gotycki kościół należy do okazalszych wiejskich świątyń na Warmii. Zachwyca techniką wykonania, detalem i dekoracją. Murowany jest on z cegły o układzie wendyjskim


z użyciem zendrówki (cegieł mocno wypalonych, aż do granicy zeszklenia, o powierzchni znacznie ciemniejszej i błyszczącej) w regularnym układzie, a jedynie wyższe kondygnacje wieży wykazują układ zwany gotyckim 


Kościół w Lubominie mimo znacznych rozmiarów jest typową dla Warmii budowlą  typu salowego o wydłużonym rzucie korpusu, przybudówkami: zakrystią od północy, kruchtą od południa i wieżą od zachodu. Naroża ujęte są skarpami przechodzące w kątowe lizeny, a następnie sterczyny o charakterze pinakli (podobnie jak w Ornecie), a ściany dzielone są na przemian oknami i ostrołukowymi blendami (okna te zostały po 1807 roku powiększone, natomiast od północy nie było ich wcale), a górą przebiega tynkowany fryz opaskowy.





Po pożarze w roku 1807 w czasie odbudowy wystawiono na kalenicy dachu wieżyczkę na sygnaturkę.



Portale tego kościoła są ostrołukowe, a od kruchty uzupełnione blendami oraz sterczynami u szczytu.



Wieżę na poszczególne kondygnacje dzielą fryzy opaskowe, a ożywiają blendy ostrołukowe, w większości zamknięte dwułuczami, a w najwyższej kondygnacji znajdują się blendy mieszczące dwudzielne okna oraz analogicznie ukształtowane wnęki.



Wnętrze nakrywa strop płaski. Ołtarz główny późnobarokowy pochodzi z 1721 roku, wzbogacony  staraniem biskupa Adama Grabowskiego w roku 1746 i  uzupełniony w roku 1816. Posiada on faliście ukształtowane retabulum (ołtarz szafiasty) o dwu kondygnacjach, z rzeźbami św.św. Piotra i Pawła, Magdaleny i Doroty, w górnej kondygnacji św.św. Rocha, Izydora, Mikołaja z Mirra i Wawrzyńca oraz w zwieńczeniu popiersie Boga Ojca. Na ołtarzu widnieją również obrazy: Ukrzyżowania i Przemienienia Pańskiego, które pochodzą z około połowy XIX wieku.




Ambona, natomiast jest późnoklasycystyczna, a wykonana została w pracowni Biereichela w roku 1815. Na baldachimie zauważyć można figurę Mojżesza z tablicami przykazań.





Chór muzyczny oraz prospekt organowy są neobarokowe z około połowy XIX wieku.



W kruchcie znajduje się granitowa kropielnica pochodząca prawdopodobnie z wieku XIV.



Kościół otoczony jest  murem ceglanym, który we fragmentach zachował cechy gotyckie.

Niewątpliwe warto zatrzymać się w Lubominie i popatrzeć na ten bardzo interesujący obiekt sztuki sakralnej. Czytając opracowanie  o tym zabytku już wiem, że wrócę do niego, aby uzupełnić fotografie oraz  wiadomości....

Źródło: Tadeusz Chrzanowski "Przewodnik po zabytkowych kościołach północnej Warmii" http://pl.wikipedia.org/wiki/W%C4%85tek_%28architektura%29

sobota, 3 maja 2014

Kościół w Kwiecewie

Kwiecewo (niem. Queetz)... Warmia północna...  Kościół p.w. św. Jakuba Starszego...






Wieś założył wójt warmiński Herman Luter między rokiem 1333 a 1334, ale dopiero w 1372 roku lokację zatwierdził biskup Jan Stryprock. W dokumencie zapisano też, że istniał  tu wówczas kościół parafialny. W 1580 rok świątynia doczekała się ponownej konsekracji, której dokonał biskup Marcin Kromer. Obecną  zbudowano nieco później, bo w latach  1692 - 1693, a konsekracja  odbyła się  w roku 1699 przez  biskupa Andrzeja Załuskiego.






Jest to kościół orientowany, typu salowego o skromnych cechach barokowych.  Zbudowano jest z cegły na podmurówce kamiennej. Ozdobniejszym elementem jest ściana wschodnia z pustymi obecnie niszami, gdzie stały kiedyś figury św. Jana Ewangelisty oraz Matki Boskiej Bolesnej, utrzymane w tradycji barokowej, mimo, że wykonane w połowie XIX w.






Wieżę dobudowano dopiero w 1862 roku w dwóch stylach: dolna kondygnacja wraz z portalem ma cechy późnego klasycyzmu, natomiast górna ze smukłymi blendami zakończonymi półkoliście z niewielkimi oknami i  falistym szczytem nawiązuje raczej do warmińskiego baroku. W części środkowej szczytu, z obu stron, zegary  wymagające  pilnej renowacji.






Okna budowli rozmieszczone wzdłuż korpusu niewielkie, otynkowane w obramieniach i zakończone łukiem odcinkowym.







Wnętrze świątyni z niskim, płaskim stropem, ma wystrój późnobarokowy. Ołtarz główny powstał w połowie XVIII wieku. Zawiera on rzeźby św. św. Piotra i Pawła oraz świętego Jakuba Starszego i  opatrzony jest datą 1750.





Z pierwszej połowy XIX wieku pochodzą: ambona, prospekt organowy i chór muzyczny. Na parapecie chóru znajduje się XVII -  wieczna płaskorzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem.






Oczywiście kościół był zamknięty, zdjęcie wnętrza wykonałam przez zamkniętą kratę.
Świątynia usytuowana jest na wzniesieniu pośrodku wsi, przy samej drodze prowadzącej z Dobrego Miasta do Świątek. Otaczają ja cztery kapliczki późnoklasycystyczne wykonane prawdopodobnie w roku 1862  oraz brama nosząca cechy barokowe.









Kościół otaczają również stare drzewa oraz cmentarz, z wieloma wiekowymi krzyżami, potęgującymi niesamowity klimat tego miejsca...





Mariola Adela Karpowicz

Źródła:
Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii. Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne
Piotr Skurzyński, Warmia i polskie Dolne Prusy.  Gdynia, Wydawnictwo Region

piątek, 2 maja 2014

Kościół we Wrzesinie

Wrzesina (niem. Alt Schönenberg)... Warmia południowa... kościół p.w. św. Marii Magdaleny...






Urokliwa wieś w południowej Warmii, kilkanaście kilometrów od Olsztyna. Lokację wsi datuje się na rok 1352, a otrzymała ją od Kapituły Warmińskiej. Nie ma żadnych informacji na temat wybudowanego  pierwszego kościoła. Obecny jest późnogotycki, konsekrowany w 1500 roku przez biskupa pomocniczego Jana Wilde ku czci św. Marii Magdaleny.  Kościół był częściowo zniszczony w trakcie działań wojennych, prowadzonych pod koniec XVII wieku, w kolejnych latach remontowany. Częściowo drewniana wieża  zbudowana została na początku XVIII wieku.  Kościół ponownie wyremontowano w końcu XIX wieku, a w latach 30 - tych XX wieku  przebudowano i powiększono, przywracając budowli gotycki charakter. Z tego okresu pochodzi też kruchta południowa.







Jest to kościół orientowany, późnogotycki, salowy, jednonawowy.  Zbudowano go z cegły, na wysokiej podmurówce z  łamanego kamienia polnego.










Od strony wschodniej przylega prezbiterium, wzniesione na planie prostokąta.







Na schodkowym szczycie widoczne podwójne blendy zakończone ostrołukiem.






Poniżej ściana bez ozdób na której wisi duży drewniany krzyż.






Wschodni  schodkowy szczyt nawy zakończony jest wieżyczką na sygnaturkę,








 a zdobią go podwójne blendy, w większości przecięte poziomym fryzem i zakończone ostrołukiem.











Po stronie zachodniej znajduje się kwadratowa wieża, w przyziemiu wykonana z kamieni polnych, wyżej drewniana o konstrukcji słupowej, oszalowana deskami, a wieńczy ją smukła iglica gontowa z chorągiewką na której widnieje data 1870.







Okna w stylu gotyckim, niewielkie, rzadko rozmieszczone, ozdobione pięknym kamiennym maswerkiem.






Wejście główne otynkowane, z wmurowanymi kamieniami polnymi, uformowane w ostrołuk.








Nawę przykrywa przepiękne drewniane sklepienie na łuku koszowym  pokryte XVIII wieczną polichromią, fryzem konserwowanym w 1930 roku.





Barokowy ołtarz główny z XVIII wieku z obrazem św. Marii Magdaleny (1772) wykonany został przez Macieja Meyera, tego samego co malował polichromie w Świętej Lipce. Po bokach rzeźby świętych: Piotra i Jakuba Starszego oraz świętej Barbary i świętej Katarzyny.
Ołtarze boczne również barokowe... prawy  z obrazem Matki Boskiej Różańcowej, lewy z obrazami św. Apolonii oraz św. Józefa z Dzieciątkiem. 






Po lewej stronie kościoła znajduje się barokowa ambona, przecudnej urody...






Sama świątynia położona jest na prawo od drogi jadąc z Olsztyna w kierunku Łukty. Z pewnością warto do niej zajrzeć...

  

Źródła: Przewodnik po zabytkowych kościołach południowej Warmii

środa, 30 kwietnia 2014

Kościół w Jonkowie

Jonkowo... południowa Warmia... duża wieś z Urzędem Stanu Cywilnego i  kościołem p.w. św. św. Jana Chrzciciela i Rocha...









Wieś  lokowana 12 listopada 1345 roku przez Biskupa Warmińskiego Hermana z Pragi. Pierwszy kościół, wybudowany został w latach 1350 - 1375 i był to mały budynek o podstawie czworokąta, prawdopodobnie drewniany. Konsekrowany był w 1580 roku przez biskupa Marcina Kromera ku czci św. Jana Chrzciciela.  Świątynia doczekała się na początku XVIII wieku rozbudowy. Dobudowano wówczas szczyt wschodni z zakrystią oraz drewnianą wieżyczkę z sygnaturką i hełmem barokowym.





 Wykonano też drewniane sklepienie nawy głównej z polichromią wiciową. Powtórna konsekracja nastąpiła w roku zakończenia rozbudowy, czyli w 1715, a dokonał jej biskup pomocniczy Jan Franciszek Kurdwanowski, dodając drugiego patrona św. Rocha.
Druga rozbudowa przypadła na lata 1785 - 1789. Przebudowano wtedy zakrystię, zbudowano wieżę, wykonano nawy boczne, podwyższono i poszerzono otwory okienne, a nawę południową na płaskim stropie wzbogacono polichromią.







Trzecia konsekracja nastąpiła  28 października 1789 roku przez biskupa Ignacego Krasickiego podczas wizytacji.
Ostatni raz kościół przebudowano w latach 1911 - 1914 według projektu architekta z Królewca Fritza Heltmanna. Przedłużono wtedy kościół w kierunku północnym i południowym, czyli dobudowano transept z dekoracyjnymi szczytami i blendami, pozostawiając szerokość bez zmian. Ostatniej konsekracji zaś dokonał biskup Augustyn Bludan 24 czerwca 1912 roku.
Świątynia jest budowlą przeorientowaną (ołtarz główny znajduje się w jej zachodniej części). Zabytek ten nie jest stylowo jednolity. Posiada wiele elementów późnogotyckich, renesansowych, barokowych oraz neogotyckich. Nawy boczne są przesklepione, zaś nawę główną zdobi XVIII - wieczna, barokowa, przepiękna polichromia, do której dostosowano ornament wykonany w 1914 roku w nowej części kościoła przez Ferdynanda Busch`a.






Ołtarz główny wykonano w XVIII wieku w drewnie. Jest dwukondygnacyjny, w zwieńczeniu przedstawia Chrystusa w glorii otoczonego aniołami. W środku jest tabernakulum, za którym widnieje obraz namalowany przez artystę z Dobrego Miasta - Jana Rudkowskiego. Z boku stoją rzeźby świętego Piotra i świętego Pawła, a powyżej obraz Chrystusa uwielbionego w otoczeniu rzeźbionych świętych: Gertrudy i Hildegardy.





W kościele są dwa ołtarze boczne, oba klasycystyczne z początku XIX w., z tym, że lewy z krucyfiksem pośrodku...






a  prawy z obrazem chrztu Chrystusa.
Po prawej stronie ołtarza głównego trudno nie zauważyć przecudnej urody barokową ambonę  z XVIII wieku.






Kościół wywarł na mnie olbrzymie wrażenie... byłam pod wielkim urokiem polichromii oraz barokowego wystroju...


Źródła: 
Przewodnik po zabytkowych kościołach południowej Warmii
Piotr Skurzyński, Warmia i polskie Dolne Prusy
Przykościelna tablica informacyjna