piątek, 16 stycznia 2015

Kościół w Łajsach

Łajsy (niedaleko Pieniężna)... Warmia północna... kościół p.w. św. Mikołaja...




Wieś lokowana na prawie chełmińskim w 1304 roku przez biskupa Eberharda z Nysy. Jednocześnie uposażono też kościół.  Kroniki wspominają  proboszcza  już w roku 1315. W drugiej połowie XIV wieku wzniesiono murowaną świątynię, ale konsekracji doczekała się dopiero w XVI wieku z rąk kardynała Stanisława Hozjusza.
Pierwotnie kościół  zbudowany był z głazów narzutowych z użyciem cegły w obramieniach otworów, skarpach i szczytach. Na przełomie XIV i XV wieku dobudowano z cegły na cokole kamiennym dolną kondygnację wieży. W cegłę wmurowano zendrówkę, widoczną zresztą do dzisiaj, o zygzakowatym kształcie.










Górna cześć wieży niewątpliwie była drewniana. Pierwotny kościół uległ jakiejś katastrofie, nie wiadomo kiedy, prawdopodobnie w czasie wojen szwedzkich, w każdym razie w II połowie XVII wieku przeprowadzono odbudowę zachowując częściowo mury dawnej budowli, równocześnie wprowadzając kilka zmian. Wykonano dość znaczne uzupełnienia ceglane o układzie blokowym (widać wyraźnie na murach zasięg poszczególnych faz).







Dodano też bardzo interesujący detal... w zaprawę pomiędzy blokami kamienia wmurowano drobne kamyczki, co znacznie ożywiło sferę zewnętrzną budowli  i stało się jej detalem charakterystycznym. Widziałam wiele kościołów na Warmii, ale o tak ciekawej fakturze nigdy wcześniej.






W latach 1731 - 1741 nadbudowano  z cegły wieżę w stylu barokowym. W dolnej (gotyckiej) kondygnacji widoczna jest z blendami ostrołukowymi, a w górnej z wysokimi wnękami zamkniętymi półkoliście.





Z boku, natomiast, umieszczono kilka okien zamkniętych odcinkowo.





W latach 1905 - 1909 podwyższono wieżę o 5 metrów przykrywając ją oryginalnym w kształcie hełmem krytym gontem o cebulastej iglicy wyrastającym z namiotowej podstawy i zakończonym krzyżem (kiedyś była tu chorągiewka z datą 1743). Na wieży znajduje się dzwon z 1491 roku z nierozpoznaną cechą imienną.






W tych samym okresie powiększono też kościół o nowe prezbiterium, węższe od nawy i przykryte neogotyckim sklepieniem gwiaździstym...






oraz dobudowano zakrystię od północy z interesującym szczytem.






 Przeprowadzono też remont całości nadając budowli sporo cech neogotyckich, w ten sposób doprowadzając do zatracenia pierwotnych wzorów, przekształcając tym samym w typową dla Warmii, prowincjonalną, chociaż nie pozbawioną  uroku i piękna budowlę.
Obecnie jest to świątynia salowa, niejednolita stylowo, o wydłużonym prostokącie, opięta wieloma jednouskokowymi skarpami oraz powiększonymi (przemurowanymi w latach 1905 - 1906) głęboko osadzonymi oknami zakończonymi ostrołukiem.








Szczyt wschodni przedzielony jest siedmioma lizeno - sterczynami,








zachodni zaś jest analogiczny, ze zwieńczeniem z wieku XVIII, przesłonięty jednakże wieżą.








W południowej ścianie nawy widoczny zamurowany portal wejściowy.








Na dachu nawy stoi ośmiokątna wieżyczka na sygnaturkę pokryta blachą i zakończona krzyżem, z początku XX wieku.







Wyposażenie wnętrza neogotyckie i neobarokowe (wiek XIX/XX) pochodzące prawdopodobnie z warsztatu Karola Jaroszewicza. Ołtarz główny manierystyczno - barokowy, zmontowany z dekoracyjnych fragmentów z początku i końca wieku XVII. 








Dwa ołtarze boczne,  neobarokowe,  pochodzą z II połowy XIX wieku. 








W nawie pozorne sklepienie kolebkowe z początku XX wieku.





 Ambona, chór muzyczny oraz prospekt organowy wykonane w stylu neogotyckim, z tym, że ten ostatni z ornamentyką barokową.





  Pod wieżą  sklepienie neogotyckie.






Przy wejściu dwie granitowe, średniowieczne chrzcielnice, przełomu XIV i XV wieku.











Nie mogłam obejrzeć z bliska wnętrza świątyni, gdyż była zamknięta. Cieszyłam się jednakże, że pozostawione otwarte drzwi z kratą dały mi  możliwość zajrzenia tam obiektywem mojego aparatu... dobre i to :)

Mariola Adela Karpowicz

Źródła:
Tadeusz Chrzanowski, Przewodnik po zabytkowych kościołach północnej Warmii.


sobota, 10 stycznia 2015

Kościół w Biesowie

Biesowo (niem. Bössau)... Warmia południowa... kościół p.w. św. Mikołaja i św. Antoniego Padewskiego...





Wieś lokował  biskup warmiński Jan z Miśni 22 stycznia 1354 roku. Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z  roku 1480. Wieś wraz z kościołem stała się własnością Kapituły Dobromiejskiej w roku 1486 za sprawą biskupa Mikołaja Tungena, który ją jej podarował. Kapituła sprawowała patronat nad kościołem do roku 1810.  Kościół konsekrował biskup Marcin Kromer w roku 1580  nadając mu imię św. Mikołaja. Niedługo później wybudowano nowy kościół, który został konsekrowany 19 sierpnia 1612 roku przez biskupa warmińskiego Szymona Rudnickiego, który dodał drugiego patrona św. Antoniego z Padwy (Padewskiego). Kościół strawił pożar (w dość tajemniczych okolicznościach, jak twierdzili najstarsi mieszkańcy parafii) w 1910 roku.  Obecną, świątynię wybudował ksiądz proboszcz Anton Braun, który spoczywa na biesowskim cmentarzu, a konsekrował 9 czerwca 1913 roku sufragan warmiński Edwarda Hermann.
Jest to kościół orientowany, trójnawowy, zbudowany z cegły, na podmurówce kamiennej. Zbudowano go  stylu neogotyckim z bardzo interesującymi detalami.






Od zachodu widoczna jest wieża z trzema wąskimi blendami w części środkowej. Nad nimi niewielkie okna zakończone ostrołukiem, a w części szczytowej powtórzone blendy niewielkich rozmiarów.







 Całość wieńczy dwuspadowy dach ze sterczynami zakończony iglicą z dzwonnicą.







W części dolnej wieży znajduje się bardzo interesujący portal ozdobiony ociosanym kamieniem oraz schodkowym ostrołukowym wejściem, nad którym widoczne są ceglane sterczyny, w części środkowej z krzyżem.






Kamień wykorzystano również do uskokowych przypór (skarp), które dość gęsto rozmieszczone są wokół świątyni, z tym, że te ozdobione do połowy kamieniem widoczne są tylko od strony ulicy (północnej),






a od strony południowej przypory są całe ceglane. Pomiędzy nimi rozmieszczono ostrołukowo zakończone dość duże okna.







Od strony północnej dobudowana jest kruchta z powtórzonym motywem wejścia głównego.  





 Przez całą budowlę biegnie, w 1/3 jej wysokości, otynkowany fryz opaskowy.



 


Po lewej stronie głównego wejścia zauważyłam wmurowany kamień datą 1911 upamiętniający, jak mniemam, rok zakończenia budowli.






Od wschodu  prezbiterium zamknięte jest prostą ścianą.






W górnej jej części zastosowano pięć jednakowych ostrołukowo zamkniętych blend, ponad którymi dodano szerszy otynkowany fryz oraz pas arkadowych niewielkich blend.






Szczyt ściany zakończony ceglaną attyką wypełniony jest blendami o interesującym kształcie. W części środkowej wypatrzeć można sygnaturkę z dzwonkiem. Całość zakończona jest metalowym krzyżem.






Obok wejścia głównego, po prawej stronie, znajduje się rzecz wyjątkowa, powiedziałabym unikatowa. Jest to zewnętrzna ambona, z której m.in. ksiądz Matelbowski - proboszcz Ramsowa, wygłaszał kazania odpustowe w języku polskim.

















Kościół położony  jest przy drodze wiodącej z Bisztynka do Biskupca, niedaleko Czerwonki.






Otacza go bardzo ładny i zadbany park z urokliwym mostkiem.









Świątynię obejrzałam tylko z zewnątrz, gdyż była zamknięta. Szkoda, że nie można było zajrzeć do środka... czasami wystarczą otwarte drzwi główne zabezpieczone kratą, aby sfotografować wnętrze... szkoda...


Mariola Adela Karpowicz

 Źródła: 
Przewodnik po zabytkowych kościołach południowej Warmii
Przykościelna tablica informacyjna.

poniedziałek, 22 grudnia 2014

Kościół w Wilczkowie

Wilczkowo (dawna nazwa Wolfsdorf)... Warmia północna... Kościół parafialny p.w. św. Jana Chrzciciela...









Wieś lokowana przez biskupa Henryka Wogenapa 2 kwietnia 1332r.  Ten sam biskup postanowił zbudować tutaj kościół. Powtórny akt lokacyjny wieś otrzymała  w roku 1345 z rąk biskupa Hermana z Pragi. Budowa kościoła, jak i założenie parafii przypadło jednakże dopiero w II połowie XIV wieku, ale najwcześniejsza wzmianka o proboszczu przypada na rok 1481. Proboszczem tym był Jan Wilde, który w późniejszym okresie był biskupem sufraganem. Obecny kościół zbudowano w latach 1786 - 1787 i należy przypuszczać, że do budowy wykorzystano pozostałości murów po średniowiecznej świątyni.
Nowa świątynię ku czci św. św. Jana Chrzciciela i Apolonii konsekrował w roku 1789 biskup Ignacy Krasicki. W latach 1919 - 1921 powiększono go poprzez dobudowę prezbiterium i zakrystii.






Jest to budowla barokowa, murowana z cegły na podmurówce z kamienia, otynkowana. Pierwotnie była  budowlą salową, ale w latach 1919 - 1921 zmieniono ją na dwuczłonową z węższym prezbiterium, do którego przylega nowa zakrystia.





 Z drugiej strony, ale przy nawie znajduje się kruchta oraz kaplica chrzcielna.






Od zachodu natomiast widzimy wieżę, bardzo ubogą w zdobienia,  jedynie  narożniki ma zaokrąglone, które opięte są pilastrami. W górnej części  niewielkie okna zakończone ostrołukowo z uskokami  co świadczy  o tym, że tradycja gotycka na Warmii nigdy nie wygasła. Wieńczy ją baniasty hełm przechodzący w smukłą latarnię, na której umieszczono metalowy krzyż z chorągiewką. Na niej są dwie daty; 1787 czyli rok ukończenia budowy i 1923, data zakończenia rozbudowy, chociaż prawdopodobnie zakończono ją  już w 1921 r.

















Bryła zewnętrzna jest bardzo uboga w zdobienia, poza profilowanym gzymsem ciągnącym się wzdłuż całego budynku. Okna korpusu niewielkie, zakończone odcinkowo.






Jedynym elementem dekoracyjnym jest szczyt wschodni ujęty spływami i zakończony przyczółkiem w kształcie trójkąta, z lekko wklęsłymi połaciami, do którego dobudowana jest wieloboczna, podbita blachą wieżyczka na sygnaturkę z latarnią z baniastym zakończeniem, zwieńczona iglicą z chorągiewką z datą 1910. Szczyt przyłączonego prezbiterium również nawiązuje do form barokowych, ujęty jest też spływami, ale  tym razem przyczółek jest półokrągły. Całość ładnie ze sobą harmonizuje i stanowi o jedności całej budowli.











Wnętrze nakryte jest płaskim, drewnianym stropem z zaokrąglonymi bokami.





W prezbiterium, natomiast, widzimy drewniane, kasetonowe sklepienie o silnie spłaszczonym łuku, który odpowiada koszowemu łukowi arkady tęczowej.





  Ołtarz główny pochodzi z warsztatu Chrystiana Bernarda Schultza. Umieszczony w nim obraz jest z II połowy XIX wieku i ukazuje św. Jana Chrzciciela.





Ambona rokokowa...








ze stojącym Chrystusem na baldachimie.






Chór muzyczny drewniany również z rokokową dekoracją prospektu organowego.






Na północnej ścianie nawy wisi duży, barokowy krucyfiks  z końca  XVII wieku.






W kruchcie pod wieżą drugi, bardzo interesujący, stanowiący przykład dobrej sztuki ludowej, czerpiącej inspiracje i interpretującej w swoisty sposób motywy barokowe.




W tejże kruchcie, przy drzwiach, granitowa kropielnica pamiętająca być może czasy średniowiecza.






Kościół otacza otynkowany płot z dwuspadowym daszkiem.






Świątynia usytuowana jest pośrodku wsi na niewielkim wzniesieniu w kręgu starych drzew oraz pozostałości  cmentarza, gdzie stojące nagrobki, z niemieckimi inskrypcjami, w większości pochodzą z początku ubiegłego wieku.








Kościół ten można znaleźć mniej więcej w połowie drogi z Dobrego Miasta do Miłakowa.

Mariola Adela Karpowicz


Źródła:
Tadeusz Chrzanowski, Przewodnik po zabytkowych kościołach północnej Warmii.