sobota, 21 marca 2015

Kościół w Orzechowie

Orzechowo (niem. Nossberg)... Warmia północna... kościół p.w. Niepokalanego Poczęcia NPMaryi...









Wieś wzmiankowana w roku 1346, ale dopiero 3 października 1362 roku lokowana przez biskupa Jana Stryprocka, który uposażył również kościół parafialny. Pierwszy zbudowany został prawdopodobnie w XV wieku. W 1565 kościołem opiekował się proboszcz Radostowa, a konsekracji 24 września 1580 roku, ku czci Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny dokonał biskup Marcin Kromer. W XV i XVI w. został spustoszony. Obecny kościół  wybudowany został  na początku XVIII wieku  i konsekrowany przez Teodora Potockiego w roku 1716. Wieża przebudowana lub odnowiona została nieco później, bo w roku 1846.
Jest to budowla zaliczana do barokowych, mimo, że cech tego stylu jest niewiele. Charakterystyczna jest dla prowincjonalnego nurtu architektury warmińskiej, z wieloma dodanymi elementami stylów nowszych, które żyją własnym życiem. Trudno dlatego dokonać jednoznacznej klasyfikacji stylowej.
Kościół orientowany, murowany z cegły o układzie blokowym, na podmurówce kamiennej, nietynkowany prócz wnętrza, obramień okien i fryzów opaskowych.  Jego szeroką nawę zdobi wieża frontowa oraz szczyt wolutowy. 
Wieża drewniana, znacznie węższa, kwadratowa, odeskowana. Zakończona jest ośmioboczną izbicą z okienkami  i hełmem dzwonnym, łamanym, krytym blachą. W zwieńczeniu jest krzyż, ale  dawniej była chorągiewka z datą 1846, czyli rokiem przebudowy.








W części dolnej zaś z kamiennym cokołem, murowana do wysokości całego korpusu, z uskokowym portalem zamkniętym odcinkowo oraz dwoma okrągłymi, niewielkimi oknami.






 Nad portalem w płytkiej, otynkowanej wnęce stoi rzeźba. Niestety atrybutu nie widać, uległ pewnie zniszczeniu, więc trudno zidentyfikować postać.





Szczyt wschodni prosty, z wolutami,  w zwieńczeniu ceglana wieżyczka na sygnaturkę.










Przylega do niego znacznie węższe prezbiterium o wielobocznym zamknięciu, gdzie w części przedniej ściany, w kwadratowej płycinie wisi krucyfiks.





a w dolnej części widać zamurowany portal wejściowy (?)






Okna po obu stronach prezbiterium prostokątne, zamknięte odcinkowo...










a w zwieńczeniu resztki chorągiewki, z zatartą datą...







Do nawy przylega niczym nie wyróżniająca się, niewielka zakrystia z dwuspadowym dachem, okrągłym oknem na  szczycie, wejściem i oknem zamkniętym odcinkowo.












Wszystkie okna w korpusie zamknięte odcinkowo i w obramieniach otynkowane.






Kościół położony jest w środku wsi, przy samej drodze, na starym cmentarzu, o czym świadczą pozostałości krzyży, na dość gęsto zalesionym wzgórzu. Otoczony jest ceglanym, otynkowanym starym płotem.








Świątynia jak na budowlę wiejską jest dość okazała i przede wszystkim położona jest w bardzo malowniczym miejscu. Znaleźć ją można jadąc z Jezioran w kierunku Dobrego Miasta. Jak najbardziej polecam obejrzeć z bliska :)


Mariola Adela Karpowicz

Źródła:
Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii. Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne
Piotr Skurzyński, Warmia i polskie Dolne Prusy.  Gdynia, Wydawnictwo Region

niedziela, 15 marca 2015

Kościół w Radostowie

Radostowo (niem. Freudenberg)... Warmia południowa... Kościół p.w. św. Jerzego...





Wieś założona przez warmińskiego wójta krajowego Henryka von Lutra w latach 1333 - 1343. Kościół  uposażył biskup Jan Stryprock 24 maja 1362 roku, jednocześnie dokonując tego dnia odnowienia lokacji wsi. Dokładna data budowy kościoła nie jest znana, wiadomo, że powstał on po 1362 roku.
Jest to budowla  gotycka, orientowana, zbudowana z cegły na podmurówce z kamienia polnego, typu salowego, z zakrystią od północy, kruchtą od południa i wieżą od zachodu.
Smukła wieża, z XVIII wieku, drewniana, o konstrukcji słupowej ma ściany lekko zwężające się ku górze i oszalowane deskami.








Wieńczy ją ośmiokątna szeroka izbica (pomieszczenie na dzwon) nakryta dachem namiotowym zakończonym iglicą z  chorągiewką, na której jest  data odnowienia - 1929.  Dookoła są małe okienka, które powodują donośniejsze brzmienie dzwonu.









Obecnie wejście do nawy głównej jest przez dolną kondygnację wieży.





Nie wyróżnia się niczym szczególnym, jedynie może ozdobnymi, kutymi zawiasami drzwi.






Korpus kościoła to krótka, chociaż dość wysoka nawa, ujęta między rozbudowane szczyty. Przez całą jego długość biegnie wgłębiony, otynkowany fryz.





Szczyt wschodni uskokowo - sterczynowy, rozczłonkowany  przez ustawione narożami fialki, ostrołukowe tynkowane blendy oraz wgłębione fryzy. W dolnej części głęboko osadzone, ostrołukowe pojedyncze okno.









 Na szczycie wieżyczka na sygnaturkę, z resztkami tynku i z ceglaną sterczyną na dachu.






Szczyt zachodni z powtórzonym częściowo motywem szczytu wschodniego, w większości przesłonięty przez wieżę.









Te same ozdoby, czyli sterczyny, blendy oraz fryzy powtórzone są zarówno na portalu zakrystii...






jak i kruchty.






Ta ostatnia z wejściem ostrołukowym, lekko profilowanym, nad którym widoczna jest zamknięta odcinkowo wnęka, w której zapewne kiedyś stała rzeźba.






W ścianie południowej nawy zauważyłam zamurowany ostrołukowy portal.






Okna w korpusie budowli ostrołukowe, zrekonstruowane, umieszczone dość głęboko.






W nawie strop drewniany, polichromowany z zaokrąglonymi bokami.






Przed ołtarzem na belce tęczowej z 1741 roku grupa pasyjna założona z gotyckiego krucyfiksu  z XV wieku i wczesnobarokowych figur Maryi i Jana.






Uwagę zwraca portal z nawy do zakrystii z późnobarokowym, drewnianym obramieniem architektonicznym, przecudnej urody.






Ołtarz główny (w renowacji i zasłonięty rusztowaniami, niewiele więc zobaczyłam) z 1760 roku z obrazem, w nastawie, św. Jerzego wykonany przez nadwornego malarza biskupów - Józefa Korzeniewskiego w roku 1762.






Ołtarze boczne rokokowe z około 1783 roku, lewy przesłonięty obecnie przez piękne późnobarokowe tabernakulum. W nasadce obraz Ukrzyżowania i rzeźby aniołków.






W prawym rzeźby dwu zakonnic i obrazy nowsze, dolny przesłonięty przez barokowe anioły stojące w ołtarzu głównym.





Ambona rokokowa z 1752 roku wykonana przez Chrystiana Bernarda Schmidta z Reszla, z rzeźbami Chrystusa w świątyni, ewangelistów, czterech doktorów Kościoła i św. Jerzego.






Na uwagę zasługuje również kaplica chrzcielna rokokowa z lat 1761 - 1762 z rzeźbami św. Jana Chrzciciela i aniołków.






Prospekt organowy i chór muzyczny z 1770 roku również niezwykłej urody, chociaż oszczędny w zdobienia, w bardzo dobrym zachowaniu.





Kościół stoi na wzniesieniu, toteż z daleka wygląda na większy niż jest w rzeczywistości. Ogrodzony jest otynkowanym płotem z dwuspadowym daszkiem. Na teren kościoła wejść można od wschodu i zachodu szerokimi bramami.









Świątynia stoi też na terenie starego cmentarza, o czym świadczą pozostałości  nagrobków z  końca XIX wieku.









Aby obejrzeć ten gotycki zabytek należy udać się drogą z Jezioran do Dobrego Miasta. Na długości 25 kilometrów oprócz Radostowa obejrzymy jeszcze dwa zabytki sakralne, którym warto się przyjrzeć: w Orzechowie i Międzylesiu i wierzcie mi moi mili, że warto...

Mariola Adela Karpowicz

Źródła:
Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii. Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne
Piotr Skurzyński, Warmia i polskie Dolne Prusy.  Gdynia, Wydawnictwo Region