Kościół w Dębowcu...

Dębowiec (niem. Eichholz)... Warmia Północna... kościół parafialny p.w. Najświętszego Serca Jezusowego...

Pierwsze wzmianki o stojącej tu kaplicy pochodzą z roku 1412, gdy wieś należała do Krzyżaków. Zachowane dokumenty podają, że w tym miejscu rozpoczęto budowę kościoła, którą zakończono 1480 roku (z tego okresu pochodzi wschodnia i południowa ściana prezbiterium). Dalsza rozbudowa przypada na wiek XV i XVI, wtedy powstaje nawa główna.  W II połowie XVI wieku świątynię przedłużono ku zachodowi dobudowując węższą nawę. W roku 1741 dobudowano jeszcze od północy nawę boczną, a w dalszych latach wieżę oraz zakrystię.

Jest to kościół orientowany, typu salowego, murowany z cegły oraz kamienia polnego, całkowicie otynkowany.

Wzniesiono go na planie wydłużonego prostokąta 

z dostawioną od zachodu wieżą w dolnej części murowaną i otynkowaną, natomiast w górnej o pionowych ścianach, oszalowanych deskami i przykrytą dachem namiotowym z dachówką, na którym stoi krzyż. Na wieży znajduje się dzwon odlany w roku 1834 w Królewcu w ludwisarni Wilhelminy Copinus.

Po stronie wschodniej widoczna jest zakrystia z niewielkim oknem. Część wschodnia mało ozdobna, rozdzielona jedynie cienkimi gzymsami, z blendami zamkniętymi ostrołukiem oraz łukami odcinkowymi.

 Naroża oraz południowa ściana świątyni wsparta została wydatnymi, otynkowanymi skarpami, które przykrywa daszek pulpitowy. Okna rozmieszczone są symetrycznie, płytko osadzone, zamknięte łukiem odcinkowym i wypełnione pięknymi witrażami.

Wnętrze świątyni przykryte jest sufitem wykonanym w roku 1954.

Ołtarz późnobarokowy, dwukondygnacyjny z pięknymi uszakami pochodzi z lat 1702 - 1703. 

W górnej jego części zachowana jest płaskorzeźba Adoracji Baranka.

Ambona, połączona z konfesjonałem, z przepięknymi spiralnie skręconymi kolumienkami, pochodzi z początku XVIII wieku i ozdobiona jest figurami świętych oraz płaskorzeźbami.

Chór w części zachodniej mało interesujący i mało ozdobny, wsparty na sześciokątnych kolumnach.

Kościół wskutek wielokrotnych przebudów zatracił swój gotycki charakter, dziś jest budowlą bezstylową, ale nieregularna bryła niewątpliwie przyciąga uwagę, a sam kościół wykazuje się  dużą malowniczością, dzięki zachowanej, drewnianej wieży. 

Warto nadmienić, że świątynia była od czasów reformacji, aż po rok 1945, w rękach ewangelików. Dzisiaj opiekują się nią katolicy, którzy przejęli kościół po II wojnie światowej... 

Mariola Adela Karpowicz

Źródła:

Tadeusz Chrzanowski, Przewodnik po zabytkowych kościołach północnej Warmii" Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, Olsztyn 1978

Praca zbiorowa, Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, tom 1, Święta Warmia, Kuria Metropolitarna Archidiecezji Warmińskiej, Olsztyn 1999

Piotr Skurzyński, Warmia i polskie Dolne Prusy, Wydawnictwo Region. Gdynia

Kościół w Sątopach...

Sątopy (niem. Santoppen)... Warmia południowa... kościół p.w. św. Jodoka...

Wieś założona 2 lutego 1337 roku przez prepozyta kapituły warmińskiej Jana i wójta krajowego Henryka Lutra. Wraz z lokacją zadecydowano o uposażeniu, dla mającego tu powstać, kościoła, który zbudowano w połowie XIV wieku. Wieżę dobudowano nieco później, bo w 1380 roku. W XIV wieku proboszczem w Sątopach był  Henryk Vogelsang, późniejszy biskup warmiński.  
Jest to budowla późnogotycka, orientowana, typu salowego na rzucie prostokąta, murowana w dolnych partiach z kamienia polnego, wyżej z cegły o wątku polskim, z kwadratową wieżą od zachodu, zakrystią od północy i kruchtą od południa (obie dobudowano 1884 roku, czego świadectwem jest widniejąca data wyryta w kamieniu w ścianie zakrystii).

Ściany nawy i kruchty obiega ozdobny, otynkowany i wgłębiony fryz wieńczący.

Z zewnątrz widoczne skarpy schodkowe, w narożach skarpy ukośne z blendami, zakończone ozdobnymi pinaklami.

Na ścianach zakrystii i kruchty blendy ostrołukowe.

Szczyty nawy, kruchty, zakrystii oraz wieży uskokowo-sterczynowe, rozczłonkowane przez ustawione narożami fialki.

W korpusie nawy okna ostrołukowe, zrekonstruowane w roku 1886,

natomiast w środku ściany wschodniej oryginalne, o uszkodzonych ościeżach.

Wieża na rzucie kwadratu podzielona na cztery kondygnacje tynkowanymi fryzami opaskowymi, w których widoczne są ostrołukowe, tynkowane blendy oraz okna dźwiękowe. W przyziemiu portal uskokowy, a nad nim okrągła blenda.

Wieża przykryta jest dachem siodłowym, który wieńczy chorągiewka z datą 1662.

Świątynia w Sątopach położona jest na wzgórzu, na terenie cmentarza.

To jeden z lepiej zachowanych kościołów gotyckich w rejonie. Mimo, że byłam przy nim kilkakrotnie jadąc z Lidzbarka Warmińskiego do Reszla, zawsze był zamknięty, a szkoda, bo posiada nader interesujące wnętrze. Mam jednakże nadzieję, ze kiedyś je zobaczę, a wtedy uzupełnię wiadomości :)

Mariola Adela Karpowicz

Źródła:

Przewodnik po zabytkowych kościołach południowej Warmii, warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, Olsztyn 1973
Praca zbiorowa, Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, tom I "Święta Warmia", Kuria Metropolitarna Archidiecezji Warmińskiej, Olsztyn 1999
Mieczysław Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Mazurach i Warmii", Agencja Wydawnicza "Remix" Olsztyn
Andrzej Rzempołuch, Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich" Agencja Wydawnicza "Remix" Olsztyn 1992

Ruiny kościoła w Osetniku.

Osetnik (niem. Wusen)... Warmia północna... ruiny kościoła p.w. św. Jakuba Starszego...

Wieś lokowana w roku 1289 przez biskupa Henryka Fleminga. Przywilej odnowiono w 1404 roku, a w roku 1637 ponownie, gdyż dwa poprzednie zaginęły podczas zawieruchy wojennej ze Szwedami.

Kościół wzniesiony w wieku  XV lub wcześniej, być może na przełomie XIII - XIV. Pierwsze wzmianki o plebanie pochodzą sprzed roku 1480. Powtórna konsekracja świątyni odbyła się w roku 1582. Kościół był kilkakrotnie niszczony i poddawany różnym rekonstrukcjom. 

W roku 1688 został spalony. Odbudowano go w latach 1698 - 1700. Wieża, którą dostawiono otrzymała wtedy barokowy hełm. Fasada wschodnia zyskała też nowy przyczółek barokowy. Świątynię przebudowano gruntownie jeszcze raz w 1729 roku, a w czasie remontu około 1880 roku została ona w dużym stopniu zniekształcona. Potwornie zniszczona w 1945 roku, pozostawiona bez starannej opieki popadła w ruinę (po wojnie jeszcze krótko był dach nad nawą). 

Dzisiaj zachowane są jedynie fragmenty trzech ścian obwodowych, z resztkami tynku oraz dość dużymi ostrołukowymi oknami z XIX wieku i wiszącym na jednej ze ścian,  mocno nadszarpniętym czasem, krucyfiksem.

Kościół był orientowany, murowany z cegły o układzie gotyckim, z wykorzystaniem kamienia polnego w partiach średniowiecznych, typu salowego, zbudowany na planie prostokąta. W czasie przebudowy otynkowany. Od zachodu z kwadratową wieżą, po której nie ma dzisiaj śladu (wysadzili ją Niemcy pod koniec II wojny światowej, stanowiła bowiem doskonały punkt obserwacyjny dla Rosjan). Od południa z kruchtą, natomiast od północy z zakrystią. 

Na wschodniej ścianie widnieją pozostałości barokowego fryzu podokapowego oraz trójkątnego szczytu z 1729 roku. Po prawej stronie ścianę podpiera ceglana przypora, cudnie zarośnięta bluszczem.

Na zewnętrznej i wewnętrznej ścianie nawy, w dolnych jej partiach, zauważyć można zamurowane w roku 1729 blendy.

Wyposażenie kościoła uległo całkowitemu zniszczeniu lub zostało rozkradzione. To co ocalało umieszczono w kościele w Chwalęcinie. W 2005 roku Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie zyskało nowe eksponaty, gdyż trafiły tam XVIII - wieczne, 70 centymetrowe rzeźby autorstwa Jana Frei z Braniewa (rzeźbiarza specjalizującego się w wykonywaniu rzeźb ołtarzowych) św. św. Ambrożego i Augustyna. Stało to się dzięki spostrzegawczości Andrzeja Rzempołucha, który przeglądając katalog jednego z domów aukcyjnych w stolicy rozpoznał je, jako rzeźby należące do kościoła w Osetniku.

Kościół posadowiony jest na starym cmentarzu, można natknąć się na stare nagrobki i krzyże.

Mimo, że świątynia w Osetniku jest w dużym stopniu zrujnowana, ciekawostką jest fakt, że nadal odprawiane są w niej nabożeństwa, a ołtarzem jest zachowany do dnia dzisiejszego wiszący na ścianie krucyfiks. 

Ruinami opiekują się harcerze z Hufca Orneta, którzy dbają o otoczenie, by   można było do nich dojść  i obejrzeć z bliska to magiczne miejsce.

Osetnik znajduje się na samym skraju zachodniej granicy powiatu lidzbarskiego, aby znaleźć tę wioskę trzeba udać się boczną droga z Ornety w kierunku Braniewa.

Mariola Adela Karpowicz

Źródła:

Praca zbiorowa, Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, tom I Święta Warmia, Kuria Metropolitarna Archidiecezji Warmińskiej, Olsztyn 1999

Mieczysław Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, Agencja Wydawnicza "Remix", Olsztyn

http://leksykonkultury.ceik.eu/index.php/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_pw._%C5%9Bw._Jakuba_Starszego_w_Osetniku