Kościół w Rogóżu

Rogóż... Warmia północna... Kościół parafialny pod wezwaniem św. Barbary. Wielokrotnie przejeżdżałam obok niego jadąc z Lidzbarka Warmińskiego do Bartoszyc... Tym razem umówiłam się z przesympatycznym księdzem proboszczem Michałem Czają, by oprowadził mnie po świątyni oraz opowiedział ciekawostki związane z tym miejscem.

Wieś wzmiankowana w kronikach po raz pierwszy 14 grudnia 1335 roku.  Lokację natomiast otrzymała od wójta warmińskiego Henryka Lutra 14 września 1338 roku. Rok wcześniej pojawia się już wzmianka w dokumencie o miejscowej parafii. Obecny kościół  wraz z dolną kondygnacją wieży budowano w dwóch etapach w ciągu II połowy XIV wieku. Górną kondygnację wieży dobudowano w roku 1797, która zapewne do tego czasu była drewniana.

  
Prawdopodobnie od północy w roku 1772 dobudowana został kruchta.

W latach 1886 i 1918 świątynię poddano odnowieniu  (dach i zakrystia), natomiast sufit pomalowano ok. 1720 roku i od tamtej pory nie restaurowano, jedynie odświeżano chlebem. Obecną kolorystykę i wystrój nawy  zawdzięcza się  poprzedniemu proboszczowi  ks. Szabli, który ją zmienił.

Jest to dobrze zachowany kościół gotycki o dość masywnych proporcjach i bardzo efektownym, zbarokizowanym wnętrzu. Murowany z cegły o układzie gotyckim, z użyciem zendrówki, w górnej kondygnacji wieży z cegły o układzie blokowym. Całość posadzona na cokole z kamienia narzutowego.

Świątynia ma układ salowy o szerokich proporcjach korpusu z dobudowaną od północy kruchtą i zakrystią.

Zewnętrzne ściany opięte są uskokowymi skarpami, które  w narożach wschodnich zwieńczone są sterczynami z XIX/XX wieku.

W ścianie wschodniej okno flankują dwie ostrołukowe blendy, a w zwieńczeniu znajduje się  wydzielony odsadzką szczyt, pierwotnie  niewątpliwie schodkowy, następnie przekształcony w XVII w.? w trójkątny, nadal bardzo urokliwy, a to dzięki kątowo ustawionym lizenom i siedmiu wąskim blendom, które są zamknięte łukami odcinkowymi (pierwotnie pewnie ostrołukowymi), przecięty poziomo dwoma fryzami opaskowymi.

Okna ostrołukowe ujęte profilowanymi obramieniami, ściany natomiast wieńczy profilowany gzyms z okresu baroku.

Wieża w kondygnacji średniowiecznej z ostrołukowym, uskokowym portalem i czterema blendami o podobnym kształcie, między którymi jest nieco mniejsza blenda z niewielkim, prostokątnym oknem.

Część nadbudowana gładka z  tarczami zegarowymi z trzech stron wieży, z tym, że dwie z nich, widoczne od ulicy są wymienione na nowe i jak mniemam metalowe, natomiast...

 jedna, widoczna od południa, jest drewniana, silnie spłukana i ogólnie mocno zniszczona.

  


Dach wieży namiotowy z drewnianą, kwadratową latarnią zakończoną blaszanym daszkiem na którym widnieje chorągiewka z datami 1797 i 1954. Ta druga symbolizuje ostatnie odnowienie kościoła.

Nawa główna przestronna i jasna, mieniąca się ciepłymi barwami promieni słonecznych wpadającymi przez duże okna. Ożywiona jest płytkimi wnękami zamkniętymi łukami ostrymi lub zaokrąglonymi.

Pomiędzy nimi widoczne są późnobarokowe, z połowy XVIII wieku, stiukowe medaliony Apostołów, Matki Boskiej i Chrystusa, zapewne wykonane przez Krzysztofa Perwangera.

  Dwa z nich z lewej i prawej strony przesłonięte są przez organy.

Nad nawą widzimy, przepiękny strop  pokryty barokową, z około 1720 roku, świetnie zachowaną i co najważniejsze nigdy nie przemalowywaną, polichromią o gęstej ornamentyce, w której wtopione są kompozycje figuralne...

z tytularną patronką kościoła, czyli św. Barbarą...

Okiem Opatrzności...

oraz sceną "Noli me tangere", co należy tłumaczyć, jako "nie dotykaj mnie" lub " nie zatrzymuj mnie", słowa  wypowiedziane przez  Jezusa do Marii po Zmartwychwstawaniu. 

Ponadto po bokach znajduje się sześć popiersi świętych.

 Ołtarz główny, barokowy z lat 1760 - 1770, pochodzący z pracowni  reszelskiego rzeźbiarza Chrystiana Bernarda Schmidta (prof. Chrzanowski podaje, że prawdopodobnie z pracowni Krzysztofa Perwangera),

 z rzeźbioną Gołębicą Ducha Świętego otoczoną aniołkami,

tabernakulum o ażurowym tronie  oraz obraz patronki kościoła, czyli św. Barbary (pierwotny obraz zastąpiono innym namalowanym około połowy XIX wieku przez Jana Strunge). Obecny obraz został namalowany w roku 1985 przez Rossitę Bartoszewską z Warszawy.

W głównej kondygnacji ołtarza, między dwiema kolumnami stoi figura św. Katarzyny (po lewej stronie)...

i św. Apolonii ( po prawej)

Obie rzeźby zostały znalezione na strychu kościoła w roku 2011 w tragicznym stanie (zniszczono je w czasie I wojny światowej).  Oddano je więc w ręce lidzbarskiego artysty Andrzeja Kwederackiego, który je odrestaurował i uzupełnił ubytki.  Jako dowód przedstawiam zdjęcia z kroniki parafii, którą mi udostępnił ksiądz Czaja.

Obecnie stoją w miejscu, w którym były od zawsze... Zdjęcie przedstawia ołtarz z roku 1917.

 Dwa ołtarze boczne z roku 1715 mają obrazy nowsze. Lewy przedstawia Marię Magdalenę i św. Józefa...

prawy zaś Wniebowzięcie Matki Bożej, a na górze Matka Boża Nieustającej Pomocy

Na bazie kolumny prawego ołtarza znajduje się rzecz wyjątkowa, albowiem jest tam herb Hozjusza... żaden kościół na Warmii nie posiada takiego :)

Ambona pierwotnie manierystyczna z około roku 1620, w późniejszym okresie, tj. pod koniec tegoż stulecia zbarokizowana.

Wsparta jest ona na odrestaurowanej rzeźbie Samsona i ozdobiona  malowidłami ze scenami z życia św. Walentego.

Baldachim zaś zwieńczony jest rzeźbą patronki kościoła, czyli św. Barbarą.

Chrzcielnica i kropielnica granitowe, zapewne średniowieczne.

Chrzcielnica znajduje się z zagrodzie wykonanej około połowy XVII wieku i uzupełniona jest przepiękną dekoracją akantową z końca tegoż stulecia.

Po lewej stronie ołtarza stoi ława kolatorska z I połowy XVII wieku ozdobiona jest manierystyczną dekoracją intarsjowaną.

Po lewej i prawej stronie kościoła, tuż przy ołtarzu dwa barokowe konfesjonały z około 1700 roku z bogato złoconą dekoracją rzeźbiarską, pasujące do pozostałego wyposażenia.

Z tyłu nawy mało ozdobny prospekt organowy, gdzie na parapecie widoczne są malowidła.

Z drobnych zabytków na uwagę zasługuje barokowy krucyfiks stojący w tabernakulum.

W zakrystii bardzo interesujące sklepienie krzyżowo - żebrowe o masywnych prostokątnych żebrach.

 Wokół kościoła znajdował się cmentarz. Dzisiaj są jedynie jego pozostałości...

Kościół w Rogóżu  jest jednym z najciekawszych  wiejskich świątyń Warmii... Z zewnątrz surowy gotyk, wewnątrz przecudnej urody barok z ukrytymi ciekawostkami, jak np. herb Hozjusza, o którym mało kto wie... Zapraszam więc do jego odwiedzenia.


Źródła: 
Tadeusz Chrzanowski, Przewodnik po zabytkowych kościołach północnej Warmii.
Przykościelna tablica informacyjna.

Kościół w Babiaku

Babiak... Warmia północna... kościół parafialny p.w. św.św. Anny i Augustyna.

Przywilej lokacyjny wieś otrzymała w roku 1342 i prawdopodobnie w tym czasie lub najpóźniej po połowie wieku XIV zbudowany został kościół, którego mury przetrwały do dnia dzisiejszego, mimo iż czystość formy architektury gotyckiej została zniekształcona przez wielokrotne przebudowy. Około 1350 roku jego konsekracji dokonał biskup Herman z Pragi. Pod koniec XIV wieku wzniesiono wieżę dzwonniczą, która w górnej kondygnacji była drewniana. W wieku XVI dotychczasowe drewniane elementy budowli zastąpiono murowanymi. W 1580 powtórnej konsekracji dokonał Marcin Kromer i z tą data należy wiązać pierwszą większą działalność budowlaną. W 1844 roku drewnianą, górną część wieży zastąpiono murowaną i zwieńczono ją ozdobnymi szczytami. Ostatnią najważniejszą była, w roku 1864, rozbudowa (przedłużenie) kościoła ku wschodowi  oraz dobudowa nowej zakrystii i kruchty.

Kościół murowany jest z cegły  o układzie gotyckim na podmurówce kamiennej. Posiadał on dekorację zendrówką w ścianach wieży, ale niestety obecnie jest całkowicie otynkowany. Jest to silnie wydłużony budynek salowy, z wieżą od wschodu. Ona sama ożywiona jest parzystymi wnękami oraz licznie występującymi blendami, jak i neogotyckim szczytem z wieloma metalowymi krzyżami.

  Pod gzymsem widnieje ciekawy arkadowy fryz.

Wystrój okien i wejść został zmieniony podczas kolejnych przebudów. Kruchta od strony północnej i zakrystia od strony południowej ozdobiona ciekawym koronkowym detalem, blendowymi krzyżami oraz narożnymi sterczynami.

Szczyt wschodni z fryzem opaskowym, ozdobnymi blendami i ostrołukowymi oknami, zakończony  sześciokątną  wieżyczką (sygnaturką) z krzyżem, w której w przeszłości wisiał dzwonek zwany również sygnaturką.

Wnętrze kościoła nakryte jest sufitem z malowanym fryzem z ornamentem roślinnym, który w podobnej stylistyce powtórzony jest w wewnętrznych obramieniach okien.

Ołtarz główny, barokowy z przełomu 3. i 4. ćwierci wieku XVII, został częściowo zniekształcony w roku 1908, kiedy to w miejsce dawnych rzeźb świętych wstawiono schematyczne figury. Cennym jednakże zabytkiem jest płaskorzeźbiona grupa św. Anny Samotrzeć umieszczona w retabulum. Kiedyś wypełniała ona cześć środkową późnogotyckiego tryptyku z około roku 1500. Przed ołtarzem współczesna mu balustrada. 

Dwa barokowe ołtarze boczne powstały na przełomie XVII i XVIII wieku, ale obrazy, które się tam znajdują pochodzą z nowszych czasów. Również z około 1700 roku pochodzi ośmiokątna ambona, pozbawiona jednakże pierwotnych figurek, zamiast nich są tam figury czterech ewangelistów. Ozdobiona jest  ładną dekoracją kwiatową w baldachimie oraz stojącym Chrystusem w zwieńczeniu.

 

Również z baroku  ( XVIII wiek) pochodzi chór muzyczny, nieco przekształcony w następnym stuleciu, zachował jednakże malowane w kilku płycinach parapetu stare postacie Matki Boskiej z Dzieciątkiem, św. św. Katarzyny, Marii Magdaleny i kilku męczenników. Prospekt organowy jest późniejszy, bo późnoklasycystyczny z II połowy XIX wieku.
Pod wieżą stoi średniowieczna chrzcielnica granitowa. Na wieży natomiast znajduje się gotycki dzwon z 1485 roku, który do dzisiejszego dnia wzywa wiernych na nabożeństwa.  

W 1966 roku prowadzone były prace naprawcze rynien i dachu, pomalowano wnętrza oraz uzupełniono tynki. Prace we wnętrzu prowadzone były bez uzgodnienia z konserwatorem zabytków, w wyniku czego zamalowano XVI-wieczne polichromie.

W kościele tym byłam bardzo krótko, tuż przed mszą, ale wrócę, bo czuję niedosyt, a wtedy uzupełnię wiadomości i fotografie.

Źródła: 
Tadeusz Chrzanowski, Przewodnik po zabytkowych kościołach północnej Warmii.
http://mojemazury.pl/30709,Babiak-gotycki-kosciol-z-XIV-wieku.html#axzz2jOsPTMuj

Kościół w Ignalinie

Ignalin - Warmia północna - kościół parafialny p.w. Jana Ewangelisty i Matki Boskiej Częstochowskiej.

Do wioski tej zawędrowałam przy okazji rekonstrukcji Bitwy pod Heilsbergiem, odbywającej się na polach ignalińskich oraz uroczystego pogrzebu francuskiego Dragona, który zresztą fotografowałam :)

Wieś założył między rokiem 1332 a 1342  wójt warmiński Henryk Luter, a potwierdzenie lokacji pochodzi z roku 1359. W II połowie XIV wieku powstał tu kościół gotycki, który po odbudowaniu ze zniszczeń konsekrował (powtórnie?) biskup Marcin Kromer w roku 1580. Obecną świątynię zbudowano w latach 1783 - 1785, a konsekracji dokonał biskup Ignacy Krasicki 16 maja 1786 roku. Odnowiono ją 1928 roku.

Jest to skromny późnobarokowy  kościół, o ładnej sylwetce, z bardzo charakterystyczną wieżą, której zwieńczeniem jest baniasty hełm kryty gontem.

Na szczycie znajduje się metalowy krzyż z chorągiewką na której widnieje rok 1785.

Kościół jest murowany i otynkowany. Jest budowlą salową z zakrystią od północy, wieżą od zachodu i kruchtą od południa. 

Zewnętrzną bryłę ożywiają podziały pilastrowe.

Odcinkowe łuki okien i wejść, a w szczególnie szczyty (nad korpusem od wschodu i nad kruchtą) ujęte są falistymi spływami. Tam też na wschodnim szczycie znajduje się chorągiewka tym razem z datą 1783.

Wnętrze świątyni  jasne i przestronne nakryte jest stropem płaskim.

Ołtarz główny neobarokowy, dość skromny w zdobienia, z II połowy wieku XIX z rzeźbami św. św. Piotra i Pawła z końca XVIII wieku.

Późnobarokowoklasycystyczne są  natomiast pochodzące ze schyłku XVIII wieku: ambona...

 chór muzyczny, bardzo oszczędny w zdobienia, z prospektem organowym wbudowanym w parapet ...

oraz chrzcielnica wraz zagrodą.

Dwa ołtarze boczne neogotyckie pochodzą z II połowy XIX wieku.  Na ścianach wisi siedem obrazów Apostołów z końca wieku XVII lub początków wieku XVIII oraz obraz Ukrzyżowania, barokowy z końca XVII wieku. Po prawej stronie zauważalny duży krucyfiks barokowy z wieku XVIII posiadający znaczne walory artystyczne. Skromniejszymi zabytkami rzeźby są: figura Jana Chrzciciela oraz dwa klęczące anioły.

Kościół  w Ignalinie położony jest w środku wioski, na zakręcie. Wyróżnia się wśród innych świątyń Warmii przede wszystkim baniastym hełmem wieży.Warto więc zatrzymać się choćby na chwilę, aby przyjrzeć się mu z bliska.

Źródła: Tadeusz Chrzanowski, Przewodnik po zabytkowych kościołach północnej Warmii.