niedziela, 15 marca 2015

Kościół w Radostowie

Radostowo (niem. Freudenberg)... Warmia południowa... Kościół p.w. św. Jerzego...





Wieś założona przez warmińskiego wójta krajowego Henryka von Lutra w latach 1333 - 1343. Kościół  uposażył biskup Jan Stryprock 24 maja 1362 roku, jednocześnie dokonując tego dnia odnowienia lokacji wsi. Dokładna data budowy kościoła nie jest znana, wiadomo, że powstał on po 1362 roku.
Jest to budowla  gotycka, orientowana, zbudowana z cegły na podmurówce z kamienia polnego, typu salowego, z zakrystią od północy, kruchtą od południa i wieżą od zachodu.
Smukła wieża, z XVIII wieku, drewniana, o konstrukcji słupowej ma ściany lekko zwężające się ku górze i oszalowane deskami.








Wieńczy ją ośmiokątna szeroka izbica (pomieszczenie na dzwon) nakryta dachem namiotowym zakończonym iglicą z  chorągiewką, na której jest  data odnowienia - 1929.  Dookoła są małe okienka, które powodują donośniejsze brzmienie dzwonu.









Obecnie wejście do nawy głównej jest przez dolną kondygnację wieży.





Nie wyróżnia się niczym szczególnym, jedynie może ozdobnymi, kutymi zawiasami drzwi.






Korpus kościoła to krótka, chociaż dość wysoka nawa, ujęta między rozbudowane szczyty. Przez całą jego długość biegnie wgłębiony, otynkowany fryz.





Szczyt wschodni uskokowo - sterczynowy, rozczłonkowany  przez ustawione narożami fialki, ostrołukowe tynkowane blendy oraz wgłębione fryzy. W dolnej części głęboko osadzone, ostrołukowe pojedyncze okno.









 Na szczycie wieżyczka na sygnaturkę, z resztkami tynku i z ceglaną sterczyną na dachu.






Szczyt zachodni z powtórzonym częściowo motywem szczytu wschodniego, w większości przesłonięty przez wieżę.









Te same ozdoby, czyli sterczyny, blendy oraz fryzy powtórzone są zarówno na portalu zakrystii...






jak i kruchty.






Ta ostatnia z wejściem ostrołukowym, lekko profilowanym, nad którym widoczna jest zamknięta odcinkowo wnęka, w której zapewne kiedyś stała rzeźba.






W ścianie południowej nawy zauważyłam zamurowany ostrołukowy portal.






Okna w korpusie budowli ostrołukowe, zrekonstruowane, umieszczone dość głęboko.






W nawie strop drewniany, polichromowany z zaokrąglonymi bokami.






Przed ołtarzem na belce tęczowej z 1741 roku grupa pasyjna założona z gotyckiego krucyfiksu  z XV wieku i wczesnobarokowych figur Maryi i Jana.






Uwagę zwraca portal z nawy do zakrystii z późnobarokowym, drewnianym obramieniem architektonicznym, przecudnej urody.






Ołtarz główny (w renowacji i zasłonięty rusztowaniami, niewiele więc zobaczyłam) z 1760 roku z obrazem, w nastawie, św. Jerzego wykonany przez nadwornego malarza biskupów - Józefa Korzeniewskiego w roku 1762.






Ołtarze boczne rokokowe z około 1783 roku, lewy przesłonięty obecnie przez piękne późnobarokowe tabernakulum. W nasadce obraz Ukrzyżowania i rzeźby aniołków.






W prawym rzeźby dwu zakonnic i obrazy nowsze, dolny przesłonięty przez barokowe anioły stojące w ołtarzu głównym.





Ambona rokokowa z 1752 roku wykonana przez Chrystiana Bernarda Schmidta z Reszla, z rzeźbami Chrystusa w świątyni, ewangelistów, czterech doktorów Kościoła i św. Jerzego.






Na uwagę zasługuje również kaplica chrzcielna rokokowa z lat 1761 - 1762 z rzeźbami św. Jana Chrzciciela i aniołków.






Prospekt organowy i chór muzyczny z 1770 roku również niezwykłej urody, chociaż oszczędny w zdobienia, w bardzo dobrym zachowaniu.





Kościół stoi na wzniesieniu, toteż z daleka wygląda na większy niż jest w rzeczywistości. Ogrodzony jest otynkowanym płotem z dwuspadowym daszkiem. Na teren kościoła wejść można od wschodu i zachodu szerokimi bramami.









Świątynia stoi też na terenie starego cmentarza, o czym świadczą pozostałości  nagrobków z  końca XIX wieku.









Aby obejrzeć ten gotycki zabytek należy udać się drogą z Jezioran do Dobrego Miasta. Na długości 25 kilometrów oprócz Radostowa obejrzymy jeszcze dwa zabytki sakralne, którym warto się przyjrzeć: w Orzechowie i Międzylesiu i wierzcie mi moi mili, że warto...

Mariola Adela Karpowicz

Źródła:
Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii. Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne
Piotr Skurzyński, Warmia i polskie Dolne Prusy.  Gdynia, Wydawnictwo Region



sobota, 7 marca 2015

Kościół w Tłokowie

Tłokowo (niem. Lokau)... Warmia południowa... Kościół p.w. św. Jana Chrzciciela...




 To jedna z najstarszych (jak nie  najstarsza) wsi na Warmii. W latach 90 - tych XX wieku odnaleziono w granicach wioski miejsce kultu ludzi epoki kamienia łupanego, a w nim najstarsze prymitywne rzeźby, które kiedykolwiek znaleziono w Polsce. Wiadomo też jest, że około tysiąc lat temu istniała tu pruska osada.
Wieś założona została 10 czerwca 1318 roku lub (jak podają inne źródła) 24 kwietnia 1321 roku przez biskupa warmińskiego Eberharda z Nysy. Prawdopodobnie już wówczas istniał tu kościół parafialny. Ten pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela osadzony został w latach 1370 - 1390  na dość stromym pagórku, nie uległ poważniejszym zniszczeniom i do dziś zachował oryginalny gotycki wygląd.  Około XV wieku został gruntownie przebudowany, gdzie  wzbogacono elewacje o kunsztowne szczyty, szczyciki oraz  sterczyny.
Jest to świątynia późnogotycka, orientowana, murowana z cegły o polskim wiązaniu, typu salowego, prostokątna z zakrystią od północy i kruchtą od południa, małym barokowym ossarium od wschodu oraz drewnianą wieżą od zachodu.
Wieża z XVIII wieku (częściowo zakrywa ozdobny szczyt zachodni) wykonana została z drewnianych belek i obudowana deskami. W dolnej kondygnacji szersza z wejściem przykrytym daszkiem, w górnej o konstrukcji słupowej. Kondygnacje rozdziela daszek przykryty dachówką.




Wieżę wieńczy dach namiotowy częściowo przykryty dachówką, pozostałą część pokrywa blacha. Na szczycie metalowy krzyżyk z resztkami chorągiewki.






Od północy przylega zakrystia z blendami o łukach odcinkowych i ostrych, z dwuspadowym dachem.






Od południa barokowa kruchta z falistym dachem  oraz  wnękami ostrołukowymi po obu stronach wejścia i większą  zakończoną odcinkowo. Całość z resztkami tynku, dość znacznie zniszczona.







Od wschodu zaś, małe barokowe ossarium z interesującym oknem z półkolistym łukiem rozdzielonym ceglaną kolumienką i dwuspadowym dachem krytym dachówką.





Korpus świątyni rozczłonkowany  przez blendy ostrołukowe  i prostokątne oraz dwukrotnie powtórzony wgłębiony fryz z resztkami tynku. Okna obecnie prostokątne, głęboko osadzone.







Szczyt wschodni i zachodni nawy uskokowo - sterczynowy, rozczłonkowany przez osiem ustawionych narożami fialek. Pomiędzy nimi blendy ostrołukowe, w szczycie wschodnim ułożone w czterech strefach i oddzielone przez wgłębiony, z resztkami tynku, fryz. Po bokach okrągłe ażurowe lunety. W dolnej części po obu stronach dwie podwójne ostrołukowe blendy (lewa przesłonięta częściowo przez ossarium), a pośrodku pojedyncza, większa, również ostrołukowa.










Szczyt wschodni wieńczy wieżyczka na sygnaturkę.






Kościół posadowiony jest na starym cmentarzu. Zachowały się  pojedyncze nagrobki dawnych mieszkańców.









Można go obejrzeć jadąc główną drogą z Lidzbarka Warmińskiego do Jezioran. Wystarczy tylko w Tłokowie spojrzeć w prawo, na wzgórze...


Mariola Adela Karpowicz

Źródła:
Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii. Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne
Piotr Skurzyński, Warmia i polskie Dolne Prusy.  Gdynia, Wydawnictwo Region


niedziela, 1 marca 2015

Kościół w Prositach

Prosity (niem. Prositten)... Warmia południowa... kościół p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny...





Wieś założona 31 października 1354 roku przez biskupa warmińskiego Hermana z  Pragi. W tym samym czasie wybudowano też kościół. W okresie wojen polsko - krzyżackich w XV wieku wieś całkowicie zniszczono, a sam kościół prawdopodobnie w czasie wojny trzynastoletniej (1454-1466). Ponownej lokacji wsi dokonał aktem z 2 marca 1529 roku biskup Maurycy Ferber. Na fundamentach zniszczonego, średniowiecznego kościoła wybudowano nowy, w 1585 roku, który konsekrował biskup Szymon Rudnicki 26 października 1608 roku ku czci Wniebowzięcia i Oczyszczenia Maryi. Odnowienie lokacji wsi nastąpiło jeszcze w roku 1623  na prośbę sołtysa Andrzeja Preugla. Obecny kościół zbudowano w latach 1840 - 1842, a konsekracji dokonał biskup Józef Geritz 17 sierpnia 1845 roku, pod wezwaniem  Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. 
Jest to świątynia neogotycka, orientowana, murowana z cegły na wysokiej kamiennej podmurówce, typu salowego z zakrystią od północy i wieżą od zachodu.
Wieża kwadratowa, dzielona na cztery kondygnacje fryzem z ułożonych narożami cegieł (zdobią one również ściany korpusu) i gzymsami. W drugiej kondygnacji niewielkie ceglane wnęki zakończone ostrołukiem, powyżej okna z tym samym wykończeniem.





  

Nad najwyższą kondygnacją ozdobny fryz arkadowy.










 Od zachodu portal wejściowy, mało ozdobny  z ostrołukowym "tympanonem" powyżej.





Wieżę wieńczy  dach namiotowy z chorągiewką...






na której widnieje data 1843.







Zakrystia dość interesująca, wsparta po bokach  przyporami i obmurowana kamieniem ciosanym i cegłą.   W części centralnej maleńkie, nie pozbawione uroku okno, całość przecięta fryzem ceglanym.







Część wschodnia kościoła z niewielkimi oknami i wnękami rozmieszczonymi symetrycznie na płaskiej ścianie, przeciętej jedynie frycem ceglanym. U szczytu widoczny krzyż.







Korpus świątyni również mało ozdobny, nie licząc fryzu z ułożonych narożami cegieł przecinających go w połowie...











 ozdobnego gzymsu pod dachem...






oraz rzadko rozmieszczonych, wąskich neogotyckich okien.








Kościół otacza kamienny mur z dwiema kutymi z żelaza bramami...






 oraz stary cmentarz z zabytkowymi nagrobkami pochodzącymi z XIX i początku XX wieku.






Świątynia znajduje się przy drodze wiodącej z Franknowa do Bisztynka, zatrzymać się z pewnością warto, by na nią z bliska spojrzeć.


Mariola Adela Karpowicz

Źródła:
Przewodnik po zabytkowych kościołach Południowej Warmii. Olsztyn : Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne